‘The death of consultancy: a 500k McKinsey report created in 5 minutes. Comment “death of consultancy” and I’ll send you the prompt.’
‘Create a $5000 research report in just 2 minutes: Connect and comment ‘death of research agencies’ to receive this groundbreaking tool.’
‘Build an entire marketing team with AI in 2 minutes. Free for the next 48 hours.’
Dat is ongeveer het soort boodschap dat LinkedIn tegenwoordig elke scrollminuut laat zien.
Dagelijks wordt er wel weer een industrie doodverklaard. Of weer een volgend beroep staat op omvallen. Iedere expertise blijkt ineens vervangen te kunnen worden door een prompt of tool. En opvallend vaak wordt dat gepredikt door mensen die er zichtbaar plezier in lijken te hebben dat complete vakgebieden “obsolete” worden.
Nu zonder cynisme: AI is uiteraard indrukwekkend. Ik gebruik het zelf ook. Met plezier en overtuiging. Het helpt om sneller te analyseren, te structureren, te verbeelden en te itereren. Het zou naïef zijn om blind te zijn voor de ongekende mogelijkheden.
Maar ik raak wel steeds vermoeider van de manier waarop erover gesproken wordt.
Alsof de hoogste vorm van vooruitgang is dat er steeds minder mens overblijft in werk.
Alsof het ideaal de professional is die achteroverleunt terwijl een zwerm AI-agents het denkwerk doet.
En alsof alleen de ánder dan overbodig wordt.
Dat is een wonderlijk soort kop-in-het-zand-optimisme.
Want onder die jubelverhalen zit uiteindelijk een ongemakkelijkere vraag: wat gebeurt er met ons eigen denken als we structureel steeds meer denkwerk uitbesteden?
De impact van AI op de werkvloer, kwam confronterend binnen toen een jonge consultant bij KPMG concept-content opleverde van een opdracht die we uitvoerden. Die content was van een behoorlijk strategisch niveau. Hij werd daar in het team terecht mee gecomplimenteerd, maar dat compliment kwam zichtbaar niet binnen. Hij zei ietwat schuchter: “Fijn om te horen, maar ik heb het niet echt zelf gemaakt. Het is AI geweest die het voor mij heeft gedaan.” Hij voelde geen ownership, hij ‘begreep’ de content eigenlijk niet écht en had van het proces uiteindelijk niets geleerd.
Dit zijn precies de symptomen die meer en meer in onderzoeken naar boven komen. Een MIT Media Lab-studie naar essayschrijven met een LLM liet substantieel zwakkere hersenconnectiviteit zien dan schrijven zonder AI, of met alleen een zoekmachine, plus minder gevoel van eigenaarschap over het eigen werk en moeite om uit de eigen tekst te citeren. Microsoft-onderzoek onder kenniswerkers laat zien dat hoger vertrouwen in generatieve AI, tegelijkertijd samenhangt met minder kritisch denken. En breder onderzoek naar cognitive offloading wijst in dezelfde richting: hoe meer we AI gebruiken als vervanging van denken, hoe groter het risico dat kritisch denken, geheugen en zelfstandige oordeelsvorming afvlakken.
Laat ik helder zijn: Dit is zeker geen pleidooi tegen AI, maar wel een hartstochtelijk pleidooi voor verantwoorde AI-adoptie.
Het is uitermate prettig dat AI-taken van ons overneemt, het probleem ontstaat wanneer wij niet alleen taken, maar ook oordeel, twijfel, geheugen, formulering en eigenaarschap (onbedoeld) uit handen geven. Wanneer frictie en proces verdwijnen, terwijl die juist toegevoegde waarde hadden (hoezeer we dat tijdens het ploeteren ook niet door hadden). Wanneer gemak of efficiency zo dominant worden, dat ze ons vermogen om zelf te wegen, te creëren en te onthouden langzaam ondermijnen.
Misschien is dat wel de echte discussie die we zouden moeten voeren. Of over zouden moeten posten. Niet of AI nóg sneller, nóg goedkoper en nóg autonomer kan worden, maar welk deel van menselijk denken we koste wat kost actief zouden moeten willen houden.
Want efficiency is niet het hoogste goed als de prijs cognitieve verschraling is.
Anthropic deelde recent een interessante observatie: het risico zit niet altijd in AI die ons iets oplegt, maar in mensen die vrijwillig hun eigen oordeel aan AI uitbesteden. Precies daar zit voor mij de kern. De vraag is niet alleen wat AI kan. De vraag is wat voor soort gebruikers of mensen wij onszelf ervan willen laten worden.
Daarom geloof ik dat de volgende fase van AI niet alleen moet gaan over nog krachtigere modellen, maar vooral over beter gebruik. Over systemen, gewoontes en ontwerpprincipes die menselijke cognitie juist trainen en stimuleren. Die je niet cognitief in slaap sussen, maar nudgen tot beter denken. Niet minder eigenaarschap, maar juist meer.
Dat is precies waarom ik Mindr-ai interessant vind. En ja, ik ben volledig biased.
Een moedig concept om AI zo te gebruiken dat cognitive offloading niet de standaard wordt. Technologie die je denken versnelt zonder het uit te hollen, efficiency en gemak die niet eindigen in afhankelijkheid. Productiever worden zonder afbreuk van cognitieve vermogens, dat is het idee. Deze belofte heeft AI in de kern in zich en in die verantwoorde vorm van AI geloof ik heilig.
Hopelijk slaagt Mindr-ai in die missie en helpt het ook een beetje het aantal verhalen verminderen over de volgende beroepsgroep die morgen weer verdwijnt. Wat al vervelend genoeg is als het gebeurt, en geen reden om te jubelen.
Oh ja, de afbeelding bij deze post is door AI gegenereerd. Reuze handig.
Edgar Molenaars